sadaka kavramına kurani bakış
Kur'an Araştırmaları

SADAKA KAVRAMINA KUR’ANİ BAKIŞ

Daha önce infak-zekat kavramları üzerine çalışmamızı paylaşmıştık.

(Zekat ve İnfak Kavramlarına Kurani Bakış çalışmamız için lütfen tıklayın. http://kuranibakis.com/zekat-infak-kavramlarina-kurani-bakis/ )

 

Ancak Kur’an’da ihtiyaç sahiplerine yardım anlamında bu 2 kavramdan hariç “sadaka” kavramı da geçmektedir. Yüce Rabbimizin Kur’anda farklı kelimelerle ifade ettiği anlamca benzer kavramların mutlaka farklılık arzetmesi gerektiğini düşünüyoruz.

Kur’an’da “SADAKA” kelimesi ile aynı köke sahip 19 farklı kelime bulunmaktadır. Bu kelimeler toplamda 155 kez geçmektedir. Bu ayetlerden sadece aşağıda listelenenler “sadaka” kavramı ile doğrudan ilişkilidir.

 

Ne tasdik etti ne yakardı/ne sadaka verdi ne namaz kıldı.

Kıyamet, 31

Tekrar Yûsuf´un yanına girdiklerinde şöyle dediler: “Ey Vezir! Bize de ailemize de zorluk dokundu. Önemsiz bir sermaye ile geldik. Sen bize tam ölçü zahire ver, bize sadaka vermiş ol. Allah, karşılıksız verenleri ödüllendirir.”

Yusuf, 88

Haccı da umreyi de Allah için tamamlayın. Eğer engellenirseniz, kolayınıza gelen kurban yeterlidir. Kurban, yerine varıncaya kadar başlarınızı tıraş etmeyin. İçinizden hasta olan yahut başından rahatsızlığı bulunan oruç tutarak, sadaka vererek veya kurban keserek fidye yoluna gitsin. Güvene kavuştuğunuzda, hacca kadar umreden yararlanmak isteyen, kolayına gelen kurban kessin. Bunu bulamayan oruç tutsun. Üç günü hacda, yedi günü döndüğünüzde, tam on gündür bu. Bu, ailesi Mescid-i Haram´da oturmayan kişi içindir. Allah´tan korkun ve bilin ki, Allah´ın azabı çok şiddetlidir.

Bakara, 196

Güzel, yapıcı bir söz, bir bağışlama, ardından bir eziyet gelen sadakadan daha üstündür. Allah Ganî´dir, cömertliğine sınır yoktur; Halîm´dir, hoşgörüsüne sınır yoktur.

Ey iman sahipleri! Allah´a ve âhıret gününe inanmadığı halde, insanlara riya için malını infak eden kişi gibi, sadakalarınızı başa kakmak ve eza etmek suretiyle boşa çıkarmayın. Böylesinin durumu, üzerinde biraz toprak varken tepesine şiddetli bir yağmur inip kendisini cascavlak bırakmış yalçın bir kayanın haline benzer. Böyleleri, kazandıklarından hiç bir şey elde edemezler. Allah, küfre sapan bir topluluğu doğruya ve güzele kılavuzlamaz.

Bakara, 263-264

Sadakaları açıklarsanız bu da güzeldir. Ama onları gizler ve yoksullara bu şekilde verirseniz, bu sizin için daha hayırlıdır; günahlarınızdan bir kısmını örter. Allah, Habîr´dir, yapmakta olduklarınızdan gereğince haberi vardır.

Bakara, 271

Allah, ribadan beklenen artışı mahveder, sadakalar karşılığında artışlar getirir. Allah, nankörlüğe batmış günahkârların hiç birini sevmez.

Bakara, 276

Eğer borçlu zorluk içinde ise eli genişleyinceye kadar beklenir. Borcunu sadaka olarak ona bağışlamanız sizin için daha hayırlıdır; eğer bilirseniz.

Bakara, 280

Allah şu kişiler için bir affediş ve büyük bir ödül hazırlamıştır: Müslüman erkekler, Müslüman kadınlar, mümin erkekler, mümin kadınlar, itaat eden erkekler, itaat eden kadınlar, özü sözü doğru erkekler, özü sözü doğru kadınlar, sabreden erkekler, sabreden kadınlar, Allah korkusuyla ürperen erkekler, Allah korkusuyla ürperen kadınlar, sadaka veren erkekler, sadaka veren kadınlar, oruç tutan erkekler, oruç tutan kadınlar, ırz ve iffetlerini koruyan erkekler, ırz ve iffetlerini koruyan kadınlar, Allah´ı çok anan erkekler, Allah´ı çok anan kadınlar.

Ahzab, 35

Onların fısıldaşmalarının çoğunda hayır yoktur. Ancak, bir sadakaya, bir iyiliğe ve insanlar arasında bir barıştırmaya özendiren başka. Kim böyle bir şeyi Allah´ın hoşnutluğunu kazanmak niyetiyle yaparsa biz ona yakında çok büyük bir ödül vereceğiz.

Nisa, 114

Ey iman edenler! Resulle gizlice konuşacağınız zaman, bu gizli konuşmanızdan önce bir sadaka verin! Bu, sizin için daha hayırlı ve daha temizdir. Eğer bu imkânı bulamazsanız bilin ki, Allah Gafûr´dur, Rahîm´dir. Gizli konuşmanızdan önce, sadakalar vermekten ürperdiniz mi? Çünkü yapmadınız. Allah size tövbe nasip etti. Artık namazı kılın, zekâtı verin, Allah´a ve resulüne itaat edin. Allah, yaptıklarınızdan haberdardır.

Mücadile, 12-13

Şu bir gerçek: Sadaka veren erkeklerle sadaka veren kadınlar, bir de Allah´a güzelce borç verenler için karşılıklar kat kat yapılır. Onlar için, onur verici bir ödül de vardır.

Hadid, 18

İçlerinden bir kısmı da sadakalar konusunda sana laf dokundurur. Ondan kendilerine verilmişse memnun olurlar. Verilmemişse hemen öfkelenirler.

Tevbe, 58

Sadakalar/zekât malları Allah´tan bir farz olarak sadece şunlar içindir: Fakirler, düşkünler, sadakalarla ilgilenmeye memur edilenler, kalpleri yakınlaştırılıp ısındırılacak olanlar, özgürlüğünü yitirmiş olanlar, borçlular, Allah yolundakiler, yolda kalmış kişi. Allah Alîm´dir, Hakîm´dir.

Tevbe, 60

İçlerinden bazıları da Allah´a şöyle ant içti: “Eğer Allah, lütfundan bize verirse, elbette sadaka dağıtacağız ve elbette iyilik ve barış için çalışanlardan olacağız.”

Tevbe, 75

Sadakalar hususunda içten bir cömertlik göstermiş müminlere laf atanlarla, öz gayretlerinden başkasını bulamayanları alay konusu edenlere gelince, Allah onları maskaraya çevirecektir. Onlar için acıklı bir azap da vardır.

Tevbe, 79

Bunların mallarından bir sadaka al ki, onunla kendilerini iyice temizleyip aklayasın. Onlar için dua et, çünkü senin duan onlar için bir sükûnettir. Allah Semî´dir, Alîm´dir.

Bilmediler mi ki, Allah´tır kullarından o tövbeyi kabul eden, o sadakaları alan. Ve Allah´tır, O Tevvâb, O Rahîm…

Tevbe, 103-104

 

KIYAMET-31

  • Önceki ayetlerle birlikte okunduğunda mahşer gününde yüzleri asık olanların dünya hayatında iman etmediği, sadaka vermediği ve namazı/duayı yerine getirmediği belirtilmektedir.

YUSUF-88

  • Sadaka olarak tahıl verildiği görülüyor. Buradan anlaşılıyor ki sadaka sadece para değil kişinin sahip olduğu her türlü mal-mülk ile verilebilir.
  • Sadakanın vezir tarafından(bir anlamda devlet tarafından) verilmesi isteniyor. Buradan hareketle sadakanın devlet organizasyonu ile yapıldığı anlaşılmaktadır.

BAKARA-196

  • Sadakanın verildiği yer bu ayette Hac organizasyonu olduğu görülmektedir. Bu durumda yine sadakanın organizasyonel bir eylem olduğu anlaşılmaktadır.

BAKARA-263-264

  • Sadaka vermekte gönüllülük esastır. Samimi olarak verilmek istenmeyen sadakanın Allah katında kabulü tartışmalıdır.
  • ayete göreyse sadakaların başa kakılması bu ibadeti boşa çıkarmaktadır yani geçersiz kılmaktadır.

BAKARA-271

  • Bu ayette çevirilerde bir hata olduğunu düşünmekteyiz. Gizli verme eylemini ifade eden fiildeki zamir tekil durumdayken, cümle başında gelen sadaka ifadesi çoğul durumdadır. Dolayısıyla bu zamirin sadakaları ifade etmesi gramatik olarak mümkün değil. Bu durumda verme eylemini açıktan yapmak sadaka, gizli yapmak ise infak anlamına gelmektedir.
  • Ayetteki tübdü ifadesi görülür bir şekilde vermek anlamına geliyor. Cümlede açık olmayı ifade eden başka kelime bulunmuyor. Diğer bir deyişlei “Görülür bir şekilde verdiğiniz Sadakalar…” şeklinde meal verilmelidir.
  • Sonuç olarak doğru çevirinin şu şekilde olması gerektiği düşüncesindeyiz:
    “Görülür bir şekilde (olan) Sadakaları (çoğul kipte) verirseniz bu (eylem-tekil) ne güzeldir. Bu (verme eylemini – tekil zamir) fakirlere gizlice yaparsanız bu sizin için daha hayırlıdır..”

BAKARA-280

  • Geri alınacak bir borç dahi sadaka olarak bırakılabilir.

NİSA-114

  • İnsanları sadakaya özendirmenin Allah katında ödüllendirileceği belirtilmektedir.

MÜCADİLE-12-13

  • Sadaka burada da Peygamber ile iletişim sırasında zikredilmektedir. Yusuf-88’de olduğu gibi sadakanın yönetimle yani devletle alakalı olduğu görüşü bu ayetle de desteklenmektedir.

TEVBE-60

  • Sadaka için görevlendirilen kişilerin olması sadakanın organize edildiğini ve bu işte çalışan kişilerin olduğunu göstermektedir.
  • Sadaka için görevlendirilen kişilerin ücretlerinin sadaka için yapılan organizasyonda oluşan havuzdan karşılanabileceği belirtilmekte ancak miktar ve oran zikredilmemektedir.

TEVBE-79

  • Sadaka konusunda görevini yerine getiren müminler ile alay edenlerin Allah katındaki durumu “maskaraya çevrilecek” olarak tariflenmektedir.

TEVBE-103-104

  • ayette Peygamberimize hitaben bazı mallardan sadaka alması emredilmektedir. Bu anlamda sadakanın devlet tarafından organize edilen bir ibadet olduğu tekrar ortaya çıkmaktadır.

*****

SONUÇ

  • Sadaka kavramı İslam alemince infak ve zekat kavramlarından farklı düşünülmemiştir. Ancak Rabbimizin bu kelimeyi seçerek infak ve zekattan ayrı olarak kullanmış olmasının bir hikmetinin olduğu düşüncesindeyiz.
  • Ayetlerden anladığımız sadaka; dernek, vakıf veya grupların açık ve şeffaf biçimde düzenleyeceği yardım organizasyonlarının adıdır.
  • Sadaka faaliyetlerinin şeffaflığın ve güvenilirliğin sağlanması bakımından devlet eliyle düzenlenmesinin daha doğru olduğunu düşünmekteyiz.
Kategori
Kur'an Araştırmaları